Werlitsch
Werlitsch – Waar geschiedenis en tradities gebotteld worden.
Ewald & Brigitte Tscheppe wonen en werken op Werlitsch, een historische boerderij in Langegg, op de steile hellingen van de Südsteiermark. De naam Werlitsch is ouder dan de naam Tscheppe. Toen zijn grootvader trouwde, kwam de familienaam Tscheppe op de boerderij terecht, maar de plek zelf droeg haar eigen geschiedenis al langer mee. "Werlitsch" is een klein gehuchtje in Langegg, opgenomen in het Oostenrijkse Franzizkaner Kadaster (+/- 1825). Vroeger was het geen gespecialiseerd wijnbedrijf, maar een gemengde boerderij met wijngaarden, boomgaarden, graan, dieren, melk, kaas en vlees. In deze arme streek leefde men vooral van wat men zelf kon produceren.
Pas met de vader van Ewald verschoof de focus steeds meer naar wijnbouw. Hij zag hoe kunstmest in de jaren zestig als een wondermiddel werd verkocht. Meer groei, meer rendement, meer zekerheid. Maar na enkele jaren begreep hij dat dit wonder ook een afhankelijkheid creëerde. Telkens had de bodem meer nodig. Telkens werd het systeem minder zelfstandig. Dat wantrouwen tegenover chemische afhankelijkheid bleef in de familie hangen. Herbiciden en insecticiden kregen geen plaats op Werlitsch. De bodem moest zelf opnieuw kracht vinden.
Toch was de stap naar biologische landbouw voor zijn vader moeilijk. Na het Oostenrijkse wijnschandaal van 1985 stortte de vraag in. Zijn vader stopte met zelf wijn te bottelen en verkocht vooral druiven aan andere producenten. Dan zijn de marges kleiner en telt voornamelijk de opbrengst waardoor er geen ruimte was voor risico's. Hij begreep de richting, maar hij durfde de sprong niet volledig te maken, waardoor hij nog steeds fungicides gebruikte tegen meeldauw. Ewald groeide dus op in een huis waar men de natuur respecteerde, maar waar ook de angst voor verlies elke beslissing bleef beïnvloeden.
Samen met zijn broer Andreas volgde Ewald een klassieke wijnopleiding. In de jaren negentig maakten ze, zoals bijna iedereen in de regio, technisch correcte, fruitige wijnen die jong gedronken moesten worden. Sauvignon Blanc en Chardonnay op het etiket. Wijnen die veilig waren. Wijnen die men kon uitleggen. Wijnen die gemakkelijk verkocht raakten.
Maar Ewald voelde dat dit niet zijn weg zou worden. Eind jaren negentig kwam hij via zijn vriend Sepp Muster steeds dichter bij biodynamie. Dat was voor hem geen zweverige theorie. Hij had altijd respect gehad voor biologische landbouw en vond in de biodynamie vooral een praktische manier om naar een boerderij te kijken. Niet als een verzameling percelen, maar als één levend organisme.
Dat woord, kijken, is misschien de sleutel tot Werlitsch. Ewald observeert bodem zoals anderen wijn proeven. Hij kijkt naar breuken, verdichting, wortels, humus, vocht en structuur. Voor hem is bodem geen drager van de wijnstok. Bodem is een levend lichaam. En elk levend lichaam vraagt evenwicht.
In 2001 besloten Ewald en zijn vrouw Brigitte door Europa en Oostenrijk te reizen, op zoek naar gelijkgezinde wijnboeren. Deze reis overtuigde hem dat dit de weg was die hij wou betreden en niets anders. In 2004 nam Ewald de wijngaarden over en besliste om Werlitsch volledig om te vormen.
Dat jaar werd ook het jaar van verlies. 2004 was nat, moeilijk en zwaar. De ziektedruk was hoog en de oogst werd klein. Midden in die onzekerheid overleed zijn vader. Op het moment van zijn overlijden was al ongeveer de helft van de oogst verloren. Het is een hard stuk in het verhaal van Werlitsch, maar ook een belangrijk stuk. Ewald legde uit dat hij niet weet of hij ooit volledig had durven overschakelen als zijn vader nog geleefd had. Soms vraagt hij zich af of zijn vader zulk verlies zelf had kunnen verwerken.
Soms geeft een leven pas ruimte door afwezig te worden. Dat klinkt hard, maar bij Werlitsch voelt 2004 als zo'n breuklijn. Niet als een romantisch begin, maar als een jaar waarin twijfel, rouw en overtuiging door elkaar liepen. Later dat jaar schreef hij het domein in bij Demeter en kocht hij houten vaten. De beslissing werd gemaakt om niet langer te bottelen als druivenrassen, maar als cuvées van een plaats.
Het waren geen kleine keuzes. In een regio waar klanten Sauvignon Blanc of Chardonnay op het etiket wilden, haalde hij die zekerheid net weg. Hij wilde niet langer verkopen wat men dacht te kennen. Hij wilde tonen wat zijn bodem kon vertellen.
Uit die beslissing ontstond Ex Vero. De naam betekent zoveel als "Uit waarheid", en eigenlijk past dat perfect. Ex Vero is geen wijnfamilie gebouwd rond druivenrassen. Het is Ewalds persoonlijke manier om zijn heuvel te lezen. De wijngaarden van Werlitsch liggen rond de boerderij op Langegg, als een natuurlijke ladder. Onderaan ligt Ex Vero I, waar de bodem dieper en kleirijker is. In het midden ligt Ex Vero II, waar klei en kalk elkaar meer in balans houden. Bovenaan ligt Ex Vero III, waar de wortels sneller in de rots verdwijnen en de kalk sterker spreekt.
Morillon en Sauvignon Blanc zijn aanwezig, maar ze staan niet centraal op het etiket. Voor Ewald is de vraag niet welke druif spreekt. De vraag is welk stuk van de helling spreekt. Dat lijkt misschien eenvoudig, maar in Oostenrijk was dat bijna een kleine provocatie. Het land denkt sterk in druivenrassen. Ewald koos voor oorsprong.
Die keuze kwam niet uit het niets. Ewald was geraakt door de wijnen van Radikon, en later door de manier waarop Marcel Deiss in de Elzas dacht in percelen en veldmengingen. Hij wilde geen kopie maken van Friuli of de Elzas. Hij wilde de vrijheid nemen om zijn eigen heuvel op dezelfde ernstige manier te benaderen.
In de kelder vertaalt die gedachte zich in tijd. De druiven worden ontsteeld, rechtstreeks geperst en opgevoed in oude, grote houten Pauscha-foudres. Voor Ewald zijn hout en tijd geen details. Ze zijn voorwaarden. Waar sommige wijnboeren keuzes maken in gisten, maakt Ewald keuzes in zijn houten vaten. Ze moeten perfect zijn voor zijn wijnen, niet dominerend, maar samenhorend. Het hout laat de wijn ademen zonder hem te domineren. De tijd laat hem zijn evenwicht vinden.
Daarom zijn de wijnen van Werlitsch nooit haastig. Soms blijven ze jaren in foudre. De wijnen krijgen gelaagdheid zonder zwaar te worden. Ze hebben textuur, spanning en een fijne beet die zelfs in Ex Vero, zonder schilcontact, aanwezig blijft. Ewald noemt het bijna iets dat gewoon in het sap zit. Iets dat duidelijker werd sinds de biodynamie.
Naast Ex Vero ontstonden later ook Glück en Freude, wijnen waarin Ewald vanaf 2007 verder zocht naar structuur via schilcontact. De inspiratie uit Friuli bleef daar op de achtergrond kloppen. Niet om oranje wijn als stijl te maken, maar om met tannine, textuur en materie te werken. Deze wijnen kregen uiteindelijk hun opvallende keramische flessen. Eerst als logisch gevolg van rijping in klei, later omdat Ewald merkte dat de keramiek de wijn anders beschermde. Donkerder. Rustiger. Harmonieuzer.
Wie Werlitsch proeft, proeft geen Sauvignon Blanc of Morillon in de klassieke betekenis. Je proeft een boerderij die opnieuw als organisme werd opgebouwd. En vooral: je proeft iemand die niet vroeg wat de markt wilde, maar wat zijn bodem te zeggen had.
Werlitsch - DreiGenerationenWein 2024
€41,28
Ex Tax: €34,12
DreiGenerationenWein is misschien de meest familiale wijn van Werlitsch. De naam verwijst naar de generaties die vóór Ewald op deze boerderij werkten. Dit is geen wijn die vertrekt vanuit één druif, maar vanuit een oud idee van landbouw: verschillende druiven samen in één wijngaard, samen geoogst en samen verwerkt. De cuvée brengt Gelber Muskateller, Morillon, Sauvignon Blanc, Traminer en Welschriesling samen. De druiven krijgen een korte schilweking om de aromatische kant van Muskateller, Traminer en Sauvignon beter naar voren te brengen, daarna volgt spontane gisting en lange opvoeding in g..
Werlitsch - Ex Vero I - Magnum 2018
€69,00
Ex Tax: €57,02
Ex Vero I is de onderste trede van de Langegg-heuvel. Hier is de bodem dieper, warmer en kleirijker dan hoger op de helling. De wortels vinden meer aarde vóór ze de kalkrijke Opok raken. Daardoor voelt Ex Vero I meestal ronder, breder en iets toegankelijker aan dan Ex Vero II en III. Zoals de hele Ex Vero-familie is dit geen wijn die rond een druivenras gebouwd is. Morillon, Sauvignon Blanc en soms Welschriesling dienen hier de plaats. Voor Ewald Tscheppe is de vraag niet welke druif spreekt, maar welk stuk van de helling spreekt. De wijn rijpt lang op de lies in grote gebruikte houten vaten,..
Werlitsch - Ex Vero II - 2021 (Füllung 26)
€46,03
Ex Tax: €38,04
Ex Vero II komt uit het midden van de Langegg-heuvel, waar klei en kalk elkaar in evenwicht houden. Voor veel liefhebbers is dit de meest complete lezing van Werlitsch: minder breed dan Ex Vero I, minder streng dan Ex Vero III, maar met een prachtige balans tussen sap, spanning en diepte. De jaargang 2021 met Füllung 2026 kreeg uitzonderlijk veel tijd. Dat past bij Ewalds overtuiging dat grote wijn niet ontstaat door haast, maar door lange opvoeding. De druiven vergisten spontaan en rijpen lang op de fijne lies in grote gebruikte houten vaten. Door die tijd krijgt de wijn structuur, rust en e..
Werlitsch - Ex Vero II - 2023
€41,28
Ex Tax: €34,12
Ex Vero II is Ewalds middenstuk van Langegg. Onderaan geeft de helling meer klei en warmte, bovenaan meer steen en kalk. Ex Vero II zit tussen die twee werelden en dat voel je in de wijn: spanning zonder hardheid, diepte zonder gewicht, energie zonder lawaai. De wijn is een cuvée waarin Morillon en Sauvignon Blanc niet als druivenrassen centraal staan, maar als dragers van de plaats. Ewald denkt liever in bodem dan in etiket. De druiven worden zacht geperst, spontaan vergist en lang opgevoed in grote gebruikte houten vaten. De lange liesrijping is essentieel: ze temt de zuren, bouwt textuur o..
Werlitsch - Ex Vero II - Magnum 2023
€85,00
Ex Tax: €70,25
Ex Vero II Magnum is dezelfde middenhelling van Langegg, maar in een formaat dat nog meer rust en toekomst geeft. Ex Vero II is de plek waar klei en kalk elkaar in balans houden. Daarom voelt deze cuvée vaak als het hart van Werlitsch: sappig, mineraal, kruidig en precies. Morillon en Sauvignon Blanc staan in dienst van de bodem. De wijn vergist spontaan en rijpt lang in groot gebruikt hout op de fijne lies. Ewald gebruikt hout niet om aroma toe te voegen, maar om de wijn traag te laten ademen. In magnum blijft die evolutie nog langer en fijner verlopen. Dit is een fles voor geduldige drinke..
Werlitsch - Ex Vero II - S - 2022
€41,28
Ex Tax: €34,12
Ex Vero II S vertrekt vanuit dezelfde middenhelling van Langegg als Ex Vero II, maar toont een meer geconcentreerde en serieuze lezing van dat stuk bodem. Ik schrijf hier bewust niet meer dan wat bekend is: de exacte betekenis van “S” wordt niet overal technisch gedocumenteerd, maar in het glas staat deze wijn duidelijk dichter bij de diepere, langere en meer geselecteerde kant van Werlitsch. De basis blijft Ewalds visie op oorsprong. Geen druivenras op de voorgrond, maar een plaats. Morillon en Sauvignon Blanc dragen de structuur, de Opok-bodem geeft spanning en de lange opvoeding in groot h..
Werlitsch - Ex Vero III - Magnum 2021
€117,28
Ex Tax: €96,93
Ex Vero III komt van de bovenste en meest stenige delen van de Langegg-heuvel. Hier is de bodem armer, kalkrijker en koeler. De wortels zitten sneller in het gesteente en de wijn krijgt daardoor meer spanning, meer lengte en vaak ook meer strengheid in zijn jeugd. Dit is de meest verticale wijn van de Ex Vero-familie. Morillon en Sauvignon Blanc zijn aanwezig, maar verdwijnen achter de plaats. De lange opvoeding in groot hout en op fijne lies geeft de wijn tijd om zijn energie te organiseren. Jong kan Ex Vero III gesloten en gespannen zijn. Met jaren flesrijping wordt hij dieper, fijner en in..
Werlitsch - Ex Vero III - Magnum 2023
€117,28
Ex Tax: €96,93
Ex Vero III Magnum 2023 komt van de hoogste en meest rotsachtige delen van Langegg. Dit is de strengste en meest kalkgedreven interpretatie van de Ex Vero-reeks. Waar Ex Vero I meer breedte geeft en Ex Vero II meer balans, geeft Ex Vero III vooral spanning, lengte en verticaliteit. De wijn wordt gemaakt volgens dezelfde rustige logica als de rest van Ex Vero: zachte persing, spontane gisting, lange opvoeding op de fijne lies en groot gebruikt hout dat de wijn laat ademen zonder hem te sturen. Het magnumformaat past perfect bij dit type wijn, omdat Ex Vero III tijd nodig heeft om zijn echte di..
Werlitsch - Ex Vero III - S - 2022
€56,72
Ex Tax: €46,88
Ex Vero III S is de meest intense lezing van de bovenste delen van Langegg. Dit zijn de armere, stenigere en kalkrijkere stukken van de helling, waar de wijnstokken dieper moeten zoeken en de wijn meer spanning en lengte krijgt. Zoals bij Ex Vero II S schrijf ik voorzichtig over de exacte technische invulling van “S”, omdat niet alle details publiek en eenduidig gedocumenteerd zijn. Wat wel duidelijk is: dit is geen lichtere variant. Dit is een diepere, meer geconcentreerde en meer veeleisende Werlitsch, gebouwd rond kalk, tijd en lange opvoeding. Ex Vero III S 2022 vraagt lucht en geduld. D..
Werlitsch - Glûck 2022
€42,60
Ex Tax: €35,21
Glück betekent geluk, maar bij Werlitsch is dat geluk niet lichtzinnig. Dit is een van Ewalds schilcontactwijnen en een heel andere kant van het domein dan Ex Vero. Waar Ex Vero de helling leest via persing en lange opvoeding, zoekt Glück meer structuur, grip en materie via schilcontact. De wijn wordt doorgaans gemaakt op basis van Sauvignon Blanc, soms aangevuld met Morillon. De druiven worden ontsteeld en vergisten op de schillen. Daarna rijpt de wijn lang op gebruikte houten vaten. Glück wordt gebotteld in keramische flessen, omdat Ewald merkte dat de wijnen daarin opener en harmonischer e..
Werlitsch - Morillon vom Opok 2024
€32,70
Ex Tax: €27,02
Morillon vom Opok is Werlitsch’ zuivere lezing van Chardonnay op Opok. In Südsteiermark noemt men Chardonnay vaak Morillon. Hier gaat het niet om een Bourgondische kopie, maar om een Zuid-Stiermarkse wijn met kalk, mergel, spanning en de rustige hand van Ewald Tscheppe. De wijn komt van Opok-bodems en rijpt lang in hout, vaak over twee winters. Die lange opvoeding geeft meer diepte dan je verwacht van een “instapwijn”. Denk aan citrus, kweepeer, lichte rokerigheid, fijne kruiden, soms een toets van honing of vanille door de opvoeding, maar altijd gedragen door frisheid en mineraliteit. Moril..
Werlitsch - Sauvignon vom Opok 2024
€32,70
Ex Tax: €27,02
Sauvignon vom Opok toont hoe ver Sauvignon Blanc kan afstaan van het klassieke grassige cliché. Dit is 100% Sauvignon Blanc van kalkrijke Opok-bodems, spontaan vergist en lang opgevoed op de lies in houten vaten van verschillende groottes. De wijn heeft citrus, limoen, natte steen, kruiden, kweepeer en soms een rokerige toets. Door de lange opvoeding krijgt hij meer breedte en diepte, zonder zijn spanning te verliezen. Dit is geen explosieve Sauvignon Blanc die na één glas vermoeit. Dit is een wijn die openbloeit met lucht. Voor wie Werlitsch wil begrijpen, is dit een perfecte start. Je proe..
Werlitsch - Sauvignon vom Opok MAGNUM 2024
€69,00
Ex Tax: €57,02
Sauvignon vom Opok Magnum is dezelfde zuivere lezing van Sauvignon Blanc op Opok, maar in een formaat dat de wijn extra bewaarpotentieel geeft. De druif komt van kalkrijke mergel- en siltbodems die in Südsteiermark Opok worden genoemd. Die bodem geeft spanning, frisheid en een duidelijke minerale beet. De wijn vergist spontaan en rijpt lang op de lies in hout. Daardoor krijgt hij meer diepte dan een klassieke Sauvignon Blanc. Verwacht citrus, natte steen, kruiden, kweepeer, rook en een lange, frisse afdronk. Het magnumformaat bewaart de energie langer en laat de wijn trager evolueren. Dit is..
Werlitsch - Welschriesling Opok 2024
€31,38
Ex Tax: €25,93
Welschriesling Opok toont een minder bekende druif met verrassend veel precisie. Welschriesling wordt vaak onderschat, maar op de Opok-bodems van Werlitsch krijgt hij spanning, citrus, appel, zout en een fijne minerale beet. De wijn rijpt lang, ongeveer 12 a 18 maanden in grote houten vaten, waardoor de frisse zuren meer textuur krijgen. Het blijft een levendige, pure en directe wijn, maar met meer diepte dan zijn eenvoudige naam doet vermoeden. Dit is Werlitsch zonder omweg: fris, strak, lichtvoetig en gastronomisch. Ideaal als opener, bij zeevruchten, frisse groentegerechten of alles waar ..